# Dª Pilar Moirón Agüera: a muller tras o legado e o fogar dos Cunqueiro en Mondoñedo

- Link: https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/
- Published: 2026-08-14T20:00:00+02:00
- Author: Marcos Candia Cuba

En moitas ocasións escoitamos citar a **Dª Pilar Moirón Agüera** como a antiga propietaria
da emblemática edificación do Cantón Grande onde residiron diversos membros da familia
Cunqueiro en Mondoñedo —hoxe convertida en espazo musealizado e no establecemento
público coñecido como a “Taberna de Galiana”. Porén, quen foi realmente esta muller
adiantada ao seu tempo? A través desta crónica recuperamos os datos biográficos 
e os fitos vitais de Dª Pilar, poñendo luz sobre unha figura clave na vida social,
comercial e relixiosa do Mondoñedo do século XX e revelando aspectos inéditos da
árbore familiar dos Cunqueiro. Como resumo visual da súa fascinante traxectoria,
a seguinte infografía sintetiza os grandes piares da súa vida:

[[

**Orixes en Riotorto e a vocación docente**

Dª María del Pilar Vicenta Moirón Agüera** naceu o 6 de xaneiro de 1865 **no lugar
de **Cachán, na parroquia de San Pedro de Riotorto**. Filla lexítima de D. Manuel
Moirón e Dª Nicolasa Agüera, e neta por vía paterna de D. Cayetano Moirón e Dª Isabel
Fernández, e por liña materna de D. Vicente Agüera e Dª Vicenta Díaz Aguiar, a nena
foi padriñada no seu bautismo polos seus propios irmáns maiores, D. Eugenio e Dª
María del Carmen Moirón Agüera.

Malia as dificultades da época para o acceso das mulleres á educación superior, 
Dª Pilar realizou os seus estudos coa firme intención de dedicarse á docencia. Tras
rematalos con éxito, en **outubro de 1892 o Rector da Universidade de Santiago, 
a proposta da Xunta Provincial de Instrucción Pública, nomeouna mestra da escola
de Santa María de Doroña, no concello de Vilamaior (comarca de Betanzos)**.

Con todo, en febreiro de 1893 Dª Pilar renuncia ao seu cargo. A grave enfermidade
e o posterior falecemento o 5 de novembro de 1893 da súa irmá e madriña Carmen —
deixando orfas a tres nenas moi pequenas— marcaría o seu regreso definitivo ás terras
mindonienses.

**«La Novedad»: un comercio de moda no corazón de Mondoñedo**

**En xullo de 1894, tras abandonar o maxisterio, Dª Pilar establécese na edificación
sinalada co número 18 da Praza da Constitución de Mondoñedo (actual Praza da Catedral).
Na planta baixa do inmoble fundou un elegante comercio de modas e téxtil bautizado
como_ “La Novedad”._**

Aquel establecemento converteuse nun referente do vestiario e o adorno na vila. 
Nas súas estanterías vendíanse toquillas, pañuelos de seda, ornamentos de igrexa,
espolíns de seda e ouro, brocados, camisas brancas e de cor, corbatas, meias e calcetíns,
encaixes de malla, guipúr de Camariñas, damascos, terciopelos tornasol, faldóns 
de cristianar, peluches, lás, mantóns, sombreiros, boinas rusas, velos de Chantilly
e Lión, corsés á medida e cintería variada. A casa fora adquirida por Dª Pilar a
D. Julián Hervás Buendía, Deán da catedral mindoniense, párroco de Santiago e administrador
do Hospital de San Paulo. Con anterioridade, o caserón fora alugado polo exalcalde
de Mondoñedo D. Tiburcio Miranda. Un documento do Registro de la Propiedad do ano
1876 describía así a propiedade:

> > _«casa sita en la Plaza Pública de esta ciudad de Mondoñedo, señalada con el
> > número 19 y antes tenía el 17, compuesta de tres altos con su desván, patio,
> > dos tiendas, dos cuadras, dos bodegas, su cocina en el primer piso, a la parte
> > de atrás, comedor, antesalas, salas y gabinetes, lo que hace de extensión, por
> > su frontis, siete metros y quince centímetros lineales, por su trasera, siete
> > con cincuenta centímetros, y de longitud, con inclusión del soportal, dieciocho
> > metros y ochenta centímetros»._
> Como anécdota de época, en 1894 Dª Pilar e outra veciña, Dª Dolores Bolaño, foron
> vítimas dun escandaloso timo mercantil: en lugar do xénero de roupa encargado 
> a Valladolid, recibiron paquetes perfectamente empaquetados pero recheos unicamente
> de pedras, un suceso do que a prensa da época se fixo amplo eco.
> **Nais de acollida e o enlace Cunqueiro-Mora**
> Ao quedaren orfas de pai e nai a idades tan temperás, **Dª Pilar asumiu con enorme
> xenerosidade a manutención, educación e coidado das súas tres sobriñas: Amparo(
> nacida en Ezcaray en 1882), Eugenia (nacida en Burgos en 1886) e Josefa Pilar (
> nacida en Madrid en 1888 e falecida en Mondoñedo en 1931), fillas do tenente de
> Infantería D. Manuel Mora Bermúdez e de Dª Carmen Moirón.**
> Co paso dos anos, as mozas fixéronse adultas na casa da Praza. En 1907, a menor
> delas, Josefa, namorou do boticario D. Joaquín Cunqueiro Montenegro, quen rexentaba
> a farmacia familiar na vivenda dos Barja no fondo do Cantón.
> **Ás oito e media da noite do 1 de outubro de 1908, a casa da Praza Mayor acolleu
> a vodas públicas entre D. Joaquín Cunqueiro (de 31 anos, natural de Cambados e
> viúvo de Purificación Blanco) e Dª Josefa Mora Moirón (de 22 anos). Foron testemuñas
> do enlace D. César González-Seco (curiosamente, futuro sogro de Álvaro Cunqueiro)
> e D. José Cigarrán Cotilla. Deste matrimonio nacería o xenial escritor Álvaro 
> Cunqueiro.**
> **Unha vida pública activa e un tráxico accidente**
> En setembro de 1918, Dª Pilar Moirón sufriu un grave accidente de tráfico no quilómetro
> 30 da estrada Lugo-Ribadeo, a pouca distancia de Mondoñedo, ao envorcar o autobús
> correo por un fallo na dirección. No sinistro faleceu Dª Elena Molina Álzaga, 
> esposa do deputado provincial D. Emilio Collazo, mentres que Dª Pilar e o garda
> civil mindoniense D. José Devesa Barreiro resultaron feridos de consideración.
> **Cara ao ano 1932, Dª Pilar pechou as portas do seu comercio téxtil. A planta
> baixa do inmoble pasou a albergar en outubro dese mesmo ano as oficinas do Registro
> de la Propiedad**, baixo a xestión interina do avogado de Castropol D. Murias 
> Traveso. Coma testemuño deses anos de actividade e servizos na vivenda, consérvase
> o orixinal recibo de subministro eléctrico da época:
> [[

Paralelamente, **Dª Pilar mantivo un profundo liderado relixioso na vila**. **_En
xaneiro de 1933 foi elixida Hermana Ministra da Venerable Orden Tercera (V.O.T.)_**
de San Francisco de Mondoñedo, cargo dende o que promoveu múltiples iniciativas 
caritativas, entre elas a doazón en 1935 dun fermoso hábito e cordón para a imaxe
de San Francisco de Asís que se venera na chapelaría da Orde.

[[

**O legado gravado no espello**

_Dª Pilar Moirón Agüera faleceu á unha da madrugada do 3 de abril de 1944_ na súa
casa natal de Cachán (Riotorto), sendo xa ex mestra nacional e ex Ministra da V.
O.T., e sobrevivíndolle os seus irmáns presbíteros, D. Justo e D. Patricio.

**Antes de finar, Dª Pilar legou a propiedade do inmoble do Cantón Grande á súa 
sobriña-neta Carmen Cunqueiro Mora**. A mediados do ano 1949, os irmáns Cunqueiro
Mora (Carmen, Álvaro e Hernán José) trasladáronse a vivir a esta histórica casa,
deixando de pagar alugueiro noutras edificacións da vila e **_convertendo este caserón
no centro neurálxico da vida do escritor_**.

Hoxe en día, quen visite a segunda planta do inmoble pode contemplar un meirande
espello de época que preside a estancia, coronado de xeito maxestoso coas iniciais«
P.M.»:

[[

**_Unha pegada silenciosa pero indeleble de Dª Pilar Moirón Agüera, unha muller 
emprendedora, mestra, comerciante e protectora familiar sen a cal a historia da 
familia Cunqueiro en Mondoñedo non se escribiría da mesma maneira._**

_Coa colaboración de Andrés García Doural_

### Compárteme:

 * [  Imprimir ](https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/#print?share=print)
 * [  Correo electrónico ](https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/?subject=%5BEntrada%20compartida%5D%20D%C2%AA%20Pilar%20Moir%C3%B3n%20Ag%C3%BCera%3A%20a%20muller%20tras%20o%20legado%20e%20o%20fogar%20dos%20Cunqueiro%20en%20Mondo%C3%B1edo&body=https%3A%2F%2Fmarcoscandiaimaxes.com%2F2026%2F08%2F14%2Fda-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo%2F&share=email)
 * [  WhatsApp ](https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/?share=jetpack-whatsapp)
 * [  Telegram ](https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/?share=telegram)
 * [  Threads ](https://marcoscandiaimaxes.com/2026/08/14/da-pilar-moiron-aguera-a-muller-tras-o-legado-e-o-fogar-dos-cunqueiro-en-mondonedo/?share=threads)
 * [Entrada](https://x.com/share)

### Me gusta esto:

Me gusta Cargando...