Mondoñedo é unha cidade intimamente ligada ao murmurio da auga. Porén, alén dos seus ríos e das súas coñecidas fontes monumentais, existe un patrimonio invisible, oculto baixo os nosos pés, que fala de enxeñaría, de historia e do empeño por dotar á vella capital mindoniense dun servizo esencial. Referímonos á histórica canle e captacións de auga dos Pedregás.

Esta monumental obra civil sitúase no lugar dos Pedregás, moi preto de Angüín, na parroquia de Nosa Señora dos Remedios. As orixes deste complexo hidráulico remóntanse ao ano 1726, cando foi custeada polo entón bispo da diocese, Frei Juan Antonio Muñoz y Salcedo. O seu obxectivo era tan ambicioso como necesario: abastecer de auga corrente as fontes públicas de Mondoñedo, o Convento de Alcántara, o convento das Concepcionistas, o Pazo Episcopal, os matadoiros e diversas hortas de particulares.

Unha rede en constante expansión

Con todo, o crecemento da poboación e as necesidades da cidade fixeron que o caudal inicial dos Pedregás resultase insuficiente. Co paso dos anos, decidiuse sumar a esta rede a auga procedente da fonte do Codesal, mediante unha nova captación. Aínda así, ao non ser esta última o bastante abundante, no ano 1768 incorporouse unha terceira captación para reforzar o sistema: a do Espiño.

O que fai verdadeiramente extraordinaria esta obra é que, malia o paso dos séculos, hoxe en día aínda se conservan as tres captacións orixinais. Trátase dun valioso conxunto arqueolóxico e tecnolóxico composto por arquetas, canalizacións soterradas, antigas tubaxes de barro, estanques de decantación e rexistros de inspección que seguen a desafiar ao tempo.

O camiño cara á modernidade

A historia das augas en Mondoñedo deu un xiro definitivo no ano 1929, data na que se inaugurou a actual traída de augas para a poboación dende os mananciais de Mouros e A Granda. Con este fito tecnolóxico do século XX, a vella infraestrutura de dezaoito canles dos Pedregás caeu progresivamente no abandono e no esquecemento oficial.

Malia todo, esta obra de gran prestixio histórico e técnico resístese a desaparecer. Hoxe en día, case en silencio, as vellas canalizacións de pedra e barro seguen a cumprir a súa vella función, conducindo a auga polas súas entrañas subterráneas cara ao val, tal e como podemos descubrir ao achegarnos a este recuncho do noso rural.

Coa colaboración de Andrés García Doural