Na frondosa valgada do río Oribio, en pleno Camiño Francés a Santiago, ergueuse a maxestosa Abadía de San Xulián de Samos. Este encláve monumental non é só un dos grandes fitos do patrimonio galego, senón que ostenta o orgullo de ser o mosteiro habitado máis antigo de España. Con máis de mil cincocentos anos de historia ininterrompida, as súas paredes de pedra gardan séculos de fe, cultura e acollementa ao peregrino.

Máis de quince séculos de vida monástica

As orixes deste cenobio remóntanse ao século VI, cando foi fundado por San Martiño de Dumio, sendo posteriormente restaurado por San Frutuoso e protexido pola monarquía asturleonesa. A pesar de sufrir incendios, saqueos e os vaivéns dos tempos —coma a desamortización do século XIX—, o mosteiro soubo renacer sempre das súas cinzas. A vida monástica en Samos responde á regra da Orde Benedictina, baixo o clásico lema «Ora et labora» (Reza e traballa). Hoxe en día, os monxes beneditinos seguen a manter viva a chama espiritual do templo, combinando o oratorio, o acollemento aos peregrinos e o coidado deste inmenso tesouro arquitectónico.

Unha xoia arquitectónica: claustros e templo

A grandiosidade de Samos percíbese xa dende o exterior, pero adentrarse nas súas estancias é facelo nun labirinto de estilos que van dende o gótico ata o barroco e o neoclasicismo. Entre os seus espazos máis celebres destacan os seus dous grandes claustros:

• O Claustro de Feijoo: De estilo neoclásico, considerado un dos máis grandes de España, presidido pola estatua do ilustrado Padre Feijoo, quen foi monxe neste cenobio.
• O Claustro das Nereidas: De estilo gótico tardío e barroco, construído ao redor dunha monumental fonte do século XVI.

A igrexa abacial, de traza barroca e neoclásica, abraza ao visitante cos seus altos teitos e unha acústica privilexiada. No seu coro alto, a luz filtra a través da roseta tinguindo de cores as impoñentes tubaxes do seu órgano, elemento clave para a solemnidade litúrxica e musical do mosteiro.

Ramón Cabanillas: o refuxio do «Poeta da Raza»

Máis alá da súa dimensión relixiosa e arquitectónica, Samos ten un vínculo indisoluble coa literatura galega. Entre os anos 1956 e 1959, o insigne escritor Ramón Cabanillas, unha das figuras máis sobranceiras do Rexurdimento e da nosa poesía contemporánea, elixiu a paz desta abadía para pasar os últimos anos da súa vida.
Acolleito con agarimo pola comunidade beneditina, Cabanillas atopou na acougada atmosfera monacal o entorno perfecto para a creación literaria, escribindo alí algúns dos seus derradeiros versos e o poemario Samos.
Hoxe en día, unha placa na entrada da cela que habitou lembra a estancia do «Poeta da Raza», mantendo viva a memoria de quen atopou no silenciador dos claustros o seu último refuxio de inspiración antes de finar en 1959.

Un lugar onde o tempo semella deterse, onde a pedra fala de historia e onde a tradición beneditina segue a dar a benvida a quen busca beleza, paz e memoria no corazón de Galicia.