“Hoxe morre este valente e mentres os prohomes de Madrid e os intrigantes da política se enriquecen fabulosamente, os orfáns e a viúva do heroe case teñen que pedir limosna”.

Con estas contundentes palabras expresábase o xornal El Eco de Santiago o 10 de outubro de 1894 ao dar a noticia do pasamento dún veciño de Mondoñedo que participara no histórico combate naval do Callao (Perú). A súa defunción tivo un eco notable na época, collendo tamén cobertura nas páxinas do xornal El Correo de España.

A batalla do Callao (1866)

O 2 de maio de 1866, a escadra española, baixo o mando do ilustre mariño galego Casto Méndez Núñez, librou un encarnizado combate de máis de seis horas contra a fortificación, case inexpugnable, do porto do Callao. A contenda saldouse con 42 mortos e máis de 150 feridos, entre os que se atopaban varios veciños das vilas de Viveiro e Ribadeo. O propio comandante xeral Méndez Núñez resultou ferido de consideración en brazos e pernas.

Entre os integrantes da dotación dos buques da flota española que bateron o cobre naquela batalla figuraba un fillo de Mondoñedo: José Vila García.

Quen era este veciño de Mondoñedo?

José Vila García tiña o seu domicilio no barrio de San Caetano, no edificio que albergara a antiga fábrica de cerámica da vella Rilleira de Trigas. Era fillo lexítimo de Manuel Vila Fernández e de Antonia García.

Ao longo da súa curta vida exerceu o oficio de carpinteiro. Faleceu no seu domicilio de San Caetano ás tres da madrugada do 3 de outubro de 1894, á idade de 52 anos, por mor duna grave enfermidade pulmonar. No momento do seu pasamento atopábase casado en segundas nupcias con Josefa Santomé, deixando deste matrimonio dous fillos menores: José, de doce anos, e Julio, de nove. En primeiras nupcias estivo casado con Juana Castro, coa que tivera outro fillo, Pedro, de 23 anos, quen por aquel entón se atopaba prestando o servizo militar activo en Logroño.

O Panteón de Marinos Ilustres

Pola súa banda, o contraalmirante D. Casto Méndez Núñez finou o 21 de agosto de 1869. Os seus restos mortais descansan no Panteón de Marinos Ilustres de San Fernando (Cádiz). No seu impoñente monumento funerario de mármore pódese ler a seguinte inscrición que homenaxea a súa figura:

«Modelo de grandes virtudes. Consagró su vida al servicio de la patria cuyas glorias enalteció en el mando de la escuadra del Pacífico».

A pegada na calexa de Mondoñedo

O recordo de Méndez Núñez tamén tivo un vínculo directo coa toponimia urbana de Mondoñedo. No ano 1886, a corporación municipal acordou mudar a denominación de varias rúas da cidade episcopal, bautizando a antiga Rúa da Fonte co nome do ilustre mariño galego.

Máis tarde, xa nos anos noventa do século XX, sendo alcalde D. Javier Loira Rúa, revisouse de novo o rueiro municipal. Aquela rúa adicada a Méndez Núñez pasou a recibir o nome co que hoxe todos a coñecemos: a rúa Álvaro Cunqueiro.

Unha conexión coa gran historia naval do século XIX e que nos permite rescatar do esquecemento a memoria dun humilde carpinteiro e heroe mindoniense.

Coa colaboración de Andrés García Doural