Naquelas primeiras décadas do século XX, as crise graves de saúde mental e os episodios de axitación violenta eran situacións dramáticas e difíciles de xestionar no ámbito familiar. O escaso coñecemento científico da época e a falta de recursos económicos para acceder a centros adecuados facían que estas traxedias persoais superasen por completo ás familias e conmovesen a toda a comunidade. Na mañá do mércores 28 de novembro de 1928, a rúa da Concepción de Mondoñedo converteuse no escenario dún suceso digno duna película de acción, un tenso episodio que mantivo en xaque á vila dende as dez da mañá ata as catro da tarde.

A ameaza no medio dos traballos da traída

A historia comezou cando uns obreiros se atopaban abrindo unha gabia na rúa para a nova acometida da auga potábel. De súpeto, dunha das vivendas saíu un mozo de 28 anos de idade, chamado Efrén Regueiro, quen, afectado por un severo brote de alienación mental, avanzou cara aos traballadores en actitude ameazante. Armado con unha forcada de grandes dimensións, esixiulles a voces que suspenderan decontado as súas tarefas. Ante a violencia do rapaz, a súa propia nai e os obreiros vironse na necesidade de pedir axuda urxente á veciñanza, ás autoridades municipais e á Garda Civil para evitar unha desgraza maior.

Cerco, xofre e fuxida aos tellados

Aos poucos minutos personouse no lugar o comandante do posto da Garda Civil xunto con varios axentes. Reducir ao rapaz resultaba extremadamente perigoso. Efrén trancárase no interior duna habitación da vivenda e ameazaba con matar a calquera que intentase cruzar o limiar. Buscando unha solución sen ter que recorrer á forza bruta, aos axentes ocorréuselles queimar xofre nunha estancia contigua, aproveitando que unha das xanelas que comunicaba co cuarto do mozo estaba aberta, coa intención de atontalo polo fume e poder detelo. Porén, a estratexia non deu o resultado agardado: Efrén, fuxindo do fume asfixiante, saíu disparado pola porta da habitación e engaiolouse directamente ao tellado do inmoble. A Garda Civil chegou a realizar varios disparos ao aire para tratar de intimidar, pero o rapaz, lonxe de amedrentarse, enfureceuse aínda máis. Acorralado na altura e sen soltar a forcada de ferro de longo mango, ameazaba a calquera que intentase achegarse mentres arrincaba pedras e tellas e as tiraba en todas direccións cara á rúa.

O enfrontamento nos tellados e o heroico rescate

As horas foron transcorrendo nunha atmosfera de enorme tensión. Cando daban as catro da tarde, o sarxento da Garda Civil decidiu subirse tamén ao tellado para intimarlo a entregarse. Nese instante, buscando fuxir, Efrén deu un salto desesperado cara ao tellado duna casa máis baixa. Un dos gardas civís, que permanecía oculto tras unha cheminea agardando o momento propicio, abalanzouse sobre el. Desgraciadamente, o axente perdeu o pé e caeu ao chan, circunstancia que o agresor aproveitou para emprendela a golpes de forcada contra a cabeza do Garda Civil. A traxedia semellaba inevitable de non ser pola valente e decisiva intervención dun somatén veciño do enfermo, D. Matías Gort Canoura. Sen dubidalo un segundo e desprezando o evidente risco para a súa propia vida, Matías abalanzouse sobre Efrén no propio tellado, logrando desarmalo e impedindo que continuase golpeando ao axente ferido. Froito do forcexo, o demente acabou caendo á horta contigua, ata onde baixou rapidamente Matías Gort para tentalo reducir e suxeitar definitivamente no chan. Unha vez controlado, Efrén foi introducido nun automóbil e conducido á cárcere do Partido, dende onde se xestionou o seu traslado inmediato a un centro psiquiátrico.

A lembranza na memoria de Mondoñedo

Efrén e a súa nai eran naturais do concello de Cospeito. Apenas dous anos antes do suceso, ao regresaren da emigración en América, mercaran a vivenda da rúa da Concepción. De feito, no momento do incidente a nai xa se atopaba tramitando os papeis requiridos para ingresar ao seu fillo nun centro sanitario especializado. Aínda que se perdeu o rastro do destino final de Efrén, consta que a nai continuaba residindo no domicilio da rúa da Concepción no ano 1936. Máis de medio século despois, aquel episodio «de película» continuaba a reaparecer nas tertulias veciñais da man de ilustres residentes da rúa como Paco Martínez Fanego ou Gonzalo García “Pedemonte”. Paco, que polo seu tempo de vida coñecera ben os feitos, adoitaba relatar con precisión milimétrica cada detalle dese dramático día no que a rúa da Concepción contivo o alento mentres un home loitaba polos tellados de Mondoñedo.

Coa colaboración de Andrés García Doural